Қазақстан, Нұр- Сұлтан қаласы, Б.Момышұлы көшесі, 5 +7 7172 70 12 02 Ресепшн

Рухани Жаңғыру

«Қазақстан – түркі әлемінің қара шаңырағы»
атты қосымша білім беру мекемелері арасында өтетін қалалық әдеби-танымдық байқауы
 
«Көне түркі мұрасы» - «Түркі әлемінің ғұламалары» бөлімінде қамтылатын нақыл сөз, афоризмдер:
 
            Әбу Нәсір әл-Фарабидің нақыл сөздері
  1. Ар-ождан алдындағы адалдық өз қадір-қасиетіңе, ізгі іс-әрекетіңе байланысты.
  2. Шыншылдық адалдықпен ағалас.
  3. Өрге жүзген өнегелі ісімен,
           Таңда адал дос өз теңіңнің ішінен.
  1. Адам мақсатына өзін-өзі жетілдіру арқылы жетеді.
  2. Мінез-құлық міні – рухани кеселге жатады. 
  3. Өзгенің пікірін иемденіп кету – надандық һәм ниеті қара адамға лайық іс.
  4. Бейқамдық сәтсіздікке бастайды.
  5. Жүргендер көп достық атын малданып, Қалмағайсың сен де бірде алданып.
  6. Өз бойында жоқ қасиеттерге құмар кісі көлгір келеді.
  7. Білімді болу деген – жаңалық ашуға қабілетті болу. 
  8. Білім қуған жанның ойы күнделікті күйбеңнен көп алыста жатады.
  9. Шын білім – ақиқат, анық білім.
  10. Ғылым адам санасына болмысы бөлек, ерекше ұтқыр ұғымдарды орнықтыру арқылы ғана терең ұялайды.
  11. Ғылыммен айналыссам деген адамның ақыл-ойы – айқын, ерік-жігері – зор, тілек-мақсаты – ақиқат пен адалдыққа қызмет етуге талап жолында болуы шарт.
  12. Жай ләззат іздеу, кәсіпқұмарлыққа ұқсас әрекет ондай болмасқа керек. 
  13. Мінез – жанның айнасы.
  14. Адамның басына қонған бақыттың тұрақты болуы жақсы мінез-құлыққа байланысты.
  15. Мінез бен ақыл жарасса – адамгершілік ұтады. 
  16. Сұлу саз жан сергітеді.
  17. Шын беріліп қызықтаған нәрсе ғана жүрекке жетеді.
  18. Ақыл-парасат – адамның ойлауына, пайымдауына, ғылым мен өнердің қыр-сырын ұғуына, жақсы қылық пен жаман қылықтың ара жігін ашуына көмектесетін күш. 
  19. Тәрбиелеу дегеніміз – адамның бойына білімге негізделген этикалық құндылықтар мен өнер қуатын дарыту.
  20. Музыка – рухтың, құмарлық пен ынтызарлықтың, әр алуан көңіл-күйдің ісі.
  21. Музыканың негізгі міндеті – адамның эстетикалық қажетін өтеу.
  22. Адамға тән бір жақсы қасиет – өзін қоршаған әлемнің әсемдік сырларына үңілу, содан рухани нәр алу, өзінің нәзік сезімін образдар арқылы паш ете алу.
  23. Ғақлия көзбен қарасаң, 
           Дүние – ғажап, сен – есік. 
           Жаһлы көзбен қарасаң,
           Дүние – қоқыс, сен – меншік.
  1. Ұстаздық мінез-құлық нормасы мынадай болуға тиіс: ол тым қатал да болмауы керек, тым ырыққа да жығыла бермеуі керек. Өйткені, аса қаталдық – шәкіртті өзіне қарсы қояды, ал тым ырыққа көне беру – қадірін кетіреді, берген білімі мен ғылымына шәкірті селқос қарайтын болады.
  2.  Өнердің теориясын меңгеру дегеніміз – өнерге қатысты мәселелерді ақыл арқылы ұғыну және талғам қабілетін игеру.
  3.  Өз ісіңнің білгірі һәм шебері атану үшін жақсы жұмыс істеп, жетік білуге ұмтылу керек. Қандай әрекет жасап, қандай іс істер болсаңыз да – игілігін көріп, рахатына бөленуді мақсат тұтқан жөн.

    Махмұд Қашқаридің «Диуани лұғат ат түрік» сөздігіндегі мақал-мәтелдер:
 
  1. Құс қанатымен,
            Ер атымен.
  1. От дегенмен
           Ауыз күймес.
  1. Көрікті тоның өзіңе болсын,
           Шырын асың өзгеге болсын.
           Қонақты қолыңнан келгенше құрметте,
           Абырой, атағығ жұртта жайылсын.
  1. Ұлым, менен үгіт үйрен, тәлім ал,
           Ел ішінде білім тарат, ғалым бол.
  1. Қазан айтар түбім алтын,
           Шөміш айтар мен қайдамын?
  1. Ауыз жесе, көз ұялар.
  2. Ұлық болсаң, кішік бол,
           Халық үшін бәлік бол.
  1. Кісі аласы ішінде,
           Жылқы аласы тысында.
  1. Қонақ келсе, құт келер.
  2. Андыз болса, ат өлмес.
  3. Арпасыз ат жүрмес,
           Арқасыз алып жеңбек.
  1. Құрғақ қасық ауызға жақпас,
           Құрғақ сөз құлаққа жақпас.
  1. Алыптармен ұрыспа,
           Бектермен тіреспе.
  1. Тай ат болса, ат тынар,
           Ұл ер жетсе, ата тынар.
  1. Құлақ естісе, көңіл білер,
           Көз көрсе, өзі білер.
  1. Кеңесті іс келісе келер.
           Кеңессіз кері кетер.
  1. Күз болары көктемнен мәлім.
  2. Диірменде туған тышқан дүрсілден қорықпас.
  3. Киіз жамылған су болмас.
  4. Атқан оқ кері қайтпас.
  5. Атын аяған жаяу қалады.
  6. Ақылмен арыстан ұстауға болады.
            Күшпен тышқан да ұстауға болмайды.
  1. Тау тауға қосылмас, адам адаммен әрқашан қосылар.
  2. Бейнет түбі – рақат.
 
Жүсіп Баласағұн «Құтты білік». Қанатты сөздер.
 
1. Ақ көңілділік – адам ойының тазалығының белгісі.
2. Тілектің шегі болмайды.
3. Қайғы басса – ағаш атқа жайдақ мінерсің.
4 Тарыққан – қуанар, қамыққан – уанар.
5. Қайғыру бар, сәтті бар – ащымен бірге тәтті бар.
6. Дүниеде тек бір құдай ғана мұңсыз.
7. Болса да қол қысқа – шағынба болмысқа.
8. Уайым жоқ – сөзің тегін кетпесе, өкініш жоқ – күнің босқа өтпесе.
9. Кісі көңілі – түпсіз тұңғиық.
11. Көз қайда түссе – көңіл де сонда.
10. Көз – жіті, құлақ – сақ, көңіл – кең болуы керек.
11. Жамандық – алтын басыңды аяққа сүйрейді.
12. Бәлеқорды – байытпа, тәкаппарды – өсірме.
13. Көп күлген бір жылар.
14.Көк езу – жаман пиғыл, нәмәрт кісі, адамның қадірлісі – жомарт кісі.
15. Кісіліктің үлгісі – мейірбандық.
16. Тегің мен түбіңді ұмытпағайсың.
17.  Атаның орны балаға қалады.
18. Ұл туса – әкеге тартар.
19.  Ұлың мен қызың – жарқыраған екі көзің.
20. Қатты тәртіп көрсе бала бүгінде – өнерімен қуантады түбінде.
21. Кейін өзің қалмау үшін табаға – жөнге салып, ие болғын балаға.
22.  Өнер-білім берем десең басынан – бер оқуға балаларды жасынан.
23. Аз жақсылық жасағанға да – көп рақмет айту парыз.
25. Жақсы мінез адамға азық та, киім де тауып береді.
26.  Үлкен келгенде – кіші аяғын аямас болар.
27. Құрсақта біткен мінез – қара жерге бірге енеді, сүтпен біткен мінезді – өлгенше өзгерте алмайсың.
28. Күшті кісі – құт қонар тұғыр.
29.  Дос табу оңай – сақтауы қиын, жауласу оңай – тоқтауы қиын.
30.  Көңіліңе қарай – дос таңда, күшіңе қарай – жүк таңда.
31. Қолдаушың көп болса – мақтауға сөз табылар.
32. Үй сатып алсаң – көршіңе қара, жер сатып алсаң – суына қара.
33. Ағайынмен – сыйлас, үлкен мен кішіге – күле қара.
34. Өз ісіңді өзің атқар – өзгеге салмақ салмағын.
35. Кең пейіл кісіде қулық болмайды.
36. Диқанның дәмі – адал.
 
Ахмет Иассауи «Диуани хикмет»
1. Кекірейген кердеңдерден қаш.
2. Қам көңілдің қайғысына дауа бол,  
Жолда шаршап шалдыққанға сая бол.
3. Халқыңа қызмет ет,  
    Ізгілерге ізет ет.
4. Жаны жақсы жайсаңдарға құрмет ет.
5. Шариғаттың шарты – иман.
6. Күнәдан қорық.
7. Қайғы-уайым әр нәрседе абай болуға үйретеді.
8. Шын мүсәпірге – тақ пен бақтың өзі зындан.
9. Тағат қылмай өңмеңдеуден түк өнбес.
10. Пасық сөзден тұла бойға шаншылар мұң.
11. Сүйсең – хақты сүй.
12. Кімді көрсем қызмет қылып құлы болдым.
13. Сөз де надандардың көңіліне жол таба алмайды.
14. Ниетсіз, құлықсз, қиналыссыз сөздің салмағы жоқ.
15. Көңілің тойсын қанағатқа.
16. Жақсыларға қызмет көрсетіп, жақсы атан.
17.Алланың ақ жолынан өзге жолда қайран жоқ.
18. Кісі малын қымқырып, ары азғандар оңбайды.
19.  Іші қулыққа толының, көкірегінде ары жоқтың жүрегі дірілдемейді.
20. Тәубасы бардың – нұры бар.
21. Жақсыдан ғибрат ала бергеннің ісі оңға басады.
22. Ғайбат айтып әркімдерді тілдеу – надандық.
23. Ұстазыңа бар ықылас-ниетіңмен қызмет қыл.
24. Жамандыққа жақсылықпен жауап бер бұл – пайғамбарымыздың өнегесі.
25. Тарихты білмегендер адалдық жолымен жүре алмайды.
26. Арамзамен сырлас болма,   Олай етсең баспайды ісің оңға,  
27. Ақ ниетімен ақ-адал дәмін ұсынғандарға ақ пейілді бол.
28. Қолыңнан келсе кеудеңде шырақ жандыр.
29. Кітап аш та – мәнін ұқ.
30. Әділ сөйлеп, адал жүр.
31. Ұрыншақтың – дауы көп,    
      Жамандардың – жауы көп.
 
«Жыраулар поэзиясы - Елдік пен Ерліктің айнасы» бөлімінде оқылатын шығармалар тізімі:
1.Қазтуған Сүйінішұлы «Алаң да алаң, алаң жұрт»
2.Асан қайғы «Қырында киік жайлаған»
3.Доспамбет жырау «Айналайын, Ақ Жайық!»
4.Шалкиіз жырау «Би Темірге айтқаны»
5.Жиембет жырау «Еңсегей бойлы Ер Есім»
6.Бұқар жырау «Бірінші тілек тілеңіз»